50 jaar HLN | 3. Een krant en haar redactie

Een uitgebreide en diverse redactie

Net voor de Duitse inval van 10 mei 1940 beschikt Het Laatste Nieuws over een veertigkoppige redactie, aangevuld met drie fotografen. In vergelijking met de andere Belgische perstitels is dit een vrij uitgebreide ploeg.¹ De meeste kranten moeten het immers met (heel wat) minder redacteurs doen. De comfortabele bezetting op de redactie van Het Laatste Nieuws laat toe dat veel redacteurs zich in bepaalde thema’s specialiseren. Dit was echter niet altijd het geval: begin jaren twintig² bijvoorbeeld werkten er naast Julius Hoste jr. slechts zeven redacteurs. Van hen zijn er eind jaren dertig nog drie in dienst. 

Voor het aansturen van al deze journalisten en ondersteunende redactiemedewerkers kan eigenaar-directeur Julius Hoste jr. steunen op Marcel Stijns (°1900), die sinds de start van Hostes ministerschap in 1936 de rol van hoofdredacteur vervult. Twee redactiesecretarissen - taalpurist August Woulff (°1879) en muziekjournalist Jan Hadermann (°1900) - leiden ‘als spil van het informatiebedrijf’³ het werk verder organisatorisch in goede banen, en zorgen onder andere voor de verdeling van het werk onder de redacteurs en de ‘taalzuivering’ van de artikels. Mark Belloy (°1902) is redacteur-vormopmaker: hij coördineert, in samenwerking met het redactiesecretariaat, de opmaak van de krant in de zetterij, aan de zogenaamde ‘steen’.

Redacteursprofielen

De ervaring en de vertrouwdheid van de redactie met Het Laatste Nieuws en de familie Hoste is groot, meer dan de helft van de redactiemedewerkers heeft de in 1933 overleden Julius Hoste sr. nog gekend. Via lidmaatschap⁶ van het Willemsfonds en/of het Liberaal Vlaams Verbond heeft eveneens meer dan de helft van de redactieleden in 1940 ook buiten de krant een band met de liberale zuil, terwijl sommigen in de loop der jaren ook actief waren binnen bijvoorbeeld de Liberale Volksbond of - het door een groot deel van de redactie financieel gesteunde - Kindergeluk.

De journalisten zijn grotendeels kinderen van (geschoolde) arbeiders en ambachtslieden, kleine zelfstandigen en bedienden (van wie minstens drie journalisten). Hun opleidingsniveau is divers, van een autodidact (en ex-politieagent) als Cypriaan Verhavert (°1877) tot redacteurs met een hoger diploma. Sommigen hebben enkel hun middelbaar onderwijs afgewerkt (zoals Belloy, Robert Peeters (°1892) en Leo Verhoeven (°1914)), al zijn enkelen (zoals Beckers) wel aan hogere studies begonnen. Anderen studeerden af in het hoger onderwijs (zo zijn Stijns en Wellens regent Germaanse talen) of volgden een universitaire opleiding, zoals Mariette Schotte (licentiate kunstgeschiedenis en oudheidkunde), Leo Schalckens (°1902, licentiaat in de politieke en koloniale wetenschappen) en Hendrik Van de Putte (°1912, licentiaat handelswetenschappen).

Volgens een getuigenis⁸ van journalist Hendrik De Maeyer, die in 1936 bij Het Laatste Nieuws solliciteerde, heeft een opleiding in het niet-confessionele onderwijs een ernstige meerwaarde om op de krant te starten. In 1986 vertelt hij dat Cyriel Baeyens tijdens het sollicitatiegesprek positief was over De Maeyers opleiding aan de Rijksuniversiteit Gent, maar bedenkingen had bij zijn middelbare studies aan het Sint-Pieterscollege in Jette omwille van het vrijzinnig karakter van Het Laatste Nieuws.

Op 10 mei 1940 variëren de lonen¹² van de redactieleden van 1.300 tot 5.700 Belgische frank per maand, het gemiddelde¹³ ligt iets boven de drieduizend frank. Het laagste loon is dat van de recent aangeworven proeflezer Van Boeckxsel, de grootverdieners zijn redactiesecretarissen Woulff (5.700 frank) en Hadermann (5.200 frank), die respectievelijk 28 en 17 jaar in dienst zijn. Waarschijnlijk ligt het loon van hoofdredacteur Stijns nog net iets hoger. Ter vergelijking: hoofdboekhouder Jan Hereng verdient op hetzelfde moment 6.900 Belgische frank per maand, terwijl de dag- en de nachtportiers¹⁴ van de krant elk 750 frank per maand ontvangen.

De Persbond

Aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog zijn 29 van de 40 redactieleden, net als Julius Hoste, lid van de Algemeene Belgische Persbond.¹⁸ En net als Hoste nemen sommigen van hen binnen de bond of verwante verenigingen bestuursfuncties op, of liggen ze mee aan de basis van de oprichting ervan. Zo was Piet Destrebecq in 1913 een van de stichters van de Association Professionnelle Belge des Journalistes Sportifs/Beroepsbond der Belgische Sportjournalisten, en richtte Joris De Maegt in 1925 de Beroepsvereniging van de Belgische Filmpers/Association Professionelle de la Presse Cinématographique Belge (BBF/APPCB) mee op.

Meer dan Het Laatste Nieuws

Naast hun werk voor de krant staan de redactieleden ook in voor het informatieve weekblad De Zweep, in 1869 - bijna twintig jaar voor Het Laatste Nieuws - opgericht door Julius Hoste sr. Van april 1936 tot december 1937 leveren de journalisten ook heel wat artikels voor het nieuwe, luxueuze geïllustreerde weekblad De Illustratie, dat echter geen lang leven beschoren is. De andere tijdschriften van de uitgeverij vragen minder inzet: Onze Wekelijksche Aflevering, dat al meer dan vijftig jaargangen lang romans in afleveringen brengt, en het vrouwenweekblad Het Rijk der Vrouw, dat sinds 1931 verschijnt als opvolger van het in 1925 gelanceerde Het Modeblad (voor het huisgezin) en grotendeels de inhoud van het door Jean Meuwissen uitgegeven Femmes d’Aujourd’hui overneemt. Daarnaast publiceert Het Laatste Nieuws jaarlijks een divers samengestelde Almanak van Uilenspiegel.¹⁹

Lokale nieuwsbezorgers

Een van de sterktes van Het Laatste Nieuws is de uitgebreide regionale verslaggeving, gebaseerd op een uitgebreid netwerk van lokale correspondenten. Zij bezorgen de krant berichten over divers plaatselijk nieuws, van de klassieke faits divers tot verslagen van verenigingswerking. In de krant herkent men deze berichten aan de ondertekening van het type ‘Xy.’, waarbij de hoofdletter meestal staat voor de woonplaats van de berichtgever.²⁰ De krant verzoekt haar lokale medewerkers onder andere hun bijdragen ‘zoo duidelijk mogelijk te schrijven’, ‘kort en zakelijk’ op te stellen en tijdig - minstens een uur voor het ter perse gaan - aan de redactie te bezorgen, in dringende gevallen via telegraaf of telefoon.²¹ En aangezien ook voor lokaal nieuws foto’s van belang zijn, krijgen de correspondenten per gepubliceerde foto een extra vergoeding.²²

Bekende redacteurs?

Slechts een klein deel van de artikels die in Het Laatste Nieuws verschijnen, is ondertekend. Naast editorialen of andere hoofdartikels op de voorpagina gaat het meestal om grote reportages, beschouwende artikels in de sportrubriek of artikels op de wekelijkse themapagina’s ‘Kunst en Letteren’, ‘De Cinemawereld’ en ‘Het Muziekleven’. De lezers vinden dus tijdens de tweede helft van de jaren dertig, naast de namen Julius Hoste en Marcel Stijns (die voornamelijk hoofdartikels schrijven over Belgische en internationale politiek), in hun krant ook - van sporadisch tot zeer regelmatig - de naam en/of initialen van onder anderen Frans Demers (grote Afrikaanse reportages), Jan Hadermann (muziek, maar ook cultuur in het algemeen, toerisme), Cypriaan Verhavert (Brussels volksleven en erfgoed), Mark Belloy (voornamelijk theater), Marcel De Ceulener (sensationele faits divers en rechtszaken, evenementen, koningshuizen, film, verkeerswetgeving), Joris De Maegt (voornamelijk film), Arthur Vandenbak (°1899/1900, sport, Brussels theater), Robert Peeters (legerkwesties), August Van Boeckxsel (literatuur), John Sacré (transportkwesties, film), Hendrik Van de Putte (economische en taalkwesties, de vervlaamste Gentse universiteit, cultuur, wetenschap), Johan De Maegt (kunst en cultuur, historische herdenkingen, Belgisch koningshuis), Leo Schalckens (luchtvaart, post, toerisme, economie, Tsjechoslovakije, Duitsland), Benjamin Van Hoorebeeck (°1891, sport), Lode Vanhaelst (literatuur), Constant Van Buggenhout (literatuur), Jef De Potter (theater), Abraham Hans (reportages, historische verjaardagen, volkstradities, huldigingen), Victor Resseler (Antwerpse politiek, literatuur), Albert Van den Berghe (° 1899, film, cultuur in het algemeen), Frans Meire (wetgeving, Hendrik Conscience), Marcel Patteet (haven van Brussel), Albert Holemans (nieuws over Diest), Jos Buyse (buitenland, zijn geboortedorp Meulebeke) en Marcel Daman (literatuur, streeknieuws uit Oost-Vlaanderen).

Gastbijdragen

Ook sommige gastmedewerkers zien hun bijdragen aan Het Laatste Nieuws ondertekend gepubliceerd. Onder hen drie Nederlanders: de landbouwkundige Bastiaan Veth²⁶, levert land- en tuinbouwkronieken en ondertekent met B.M. Veth, de journalist/avonturier J.K. Brederode²⁷ brengt grote reportages uit het Nabije en Verre Oosten, en Sjoerd Broersma²⁸, de correspondent buitenland van het Algemeen Handelsblad, levert aan Het Laatste Nieuws artikels over onder andere Polen, de Baltische Staten en Finland. Daarnaast zien de lezers ook ondertekende artikels opduiken van de Antwerpse auteur en journalist Emmanuel De Bom²⁹ (over literatuur en aanverwante onderwerpen), de Gentse auteur-journalist Maurits De Praetere³⁰ (met onder andere oorlogsgerelateerd nieuws uit Polen en andere Europese landen), toneelschrijver Gaston Martens (met reportages over Zuid-Frankrijk, waar hij vanaf 1937 woont), schrijver Ernest Claes (met een reeks over zijn ervaringen in het Franse kuuroord Châtel-Guyon), Rover en ‘de J.’ (de correspondenten van Het Laatste Nieuws in Londen en Genève) of Gentse professoren als Niko Gunzburg (over Egyptische politiek en geschiedenis), Paul De Keyser (over literatuur, folklore, Schotland en Denemarken), Franz De Backer (over literatuur), Hans Van Werveke (over de Guldensporenslag en over Marnix van Sint-Aldegonde), Paul Van Oye (over zijn IJslandreis met de Mercator) en Amaat Burssens (over Congo en Afrika in het algemeen), die boven hun artikels ook met hun functie als professor worden aangeduid. Deze gastbijdragers krijgen een vergoeding³¹ per gepubliceerd artikel. Ten slotte neemt Het Laatste Nieuws via Opera Mundi of andere gespecialiseerde herplaatsingsagentschappen ook artikels op van toonaangevende internationale figuren zoals de Britse politicus Winston Churchill.

In verband met de opzeg van het contract zijn twee uitzonderingsbepalingen, die verband houden met uitzonderlijke omstandigheden, van belang. De eerste uitzondering bepaalt dat ‘In geval van werkelijke overdracht van den eigendom van het dagblad, indien althans de statuten van het dagblad, zooals die bestonden op ’t oogenblik van het sluiten van onderhavige overeenkomst, gewijzigd worden, of in geval van vrijwillige likwidatie’ zowel de duur van de opzegtermijn als de opzegvergoeding zullen ‘vastgesteld worden langs scheidsrechterlijken weg.’ Bij ‘langdurig niet-verschijnen van het dagblad wegens overmacht’ of wanneer de directie van de krant daartoe beslist als gevolg van ‘oorlog, revolutie of wijziging van het persregiem vastgesteld door art. 18 van de Belgische Grondwet’ (het artikel dat bepaalt dat de drukpers vrij is en de censuur nooit kan ingesteld worden), is er echter ‘geen enkele opzeggingstermijn […] verschuldigd.’ Wanneer de directie van Het Laatste Nieuws, in de praktijk Julius Hoste jr. zelf of een van zijn gevolmachtigden, als gevolg van een oorlog of een instelling van perscensuur zou beslissen om de publicatie van de krant stop te zetten, hebben de redacteurs dus contractueel gezien nergens recht op.